Martinho G. da Silva Gusmão *)
Ohin loron ema ko’alia barak kona ba atu hanorin “língua materna”. Maibe, discussão kona ba assunto ida ne’e hamosu tiha ona tragédia Babilonisch Sprachverwirrung (husi Jerman: runguranga Babilônia). Iha Bíblia laran mosu lenda ida, wainhira rai boot hanesan Babilônia usa língua maibe hamosu de’it confusão iha sira nia leet. Ida ko’alia, seluk la compriende; seluk hasa’e lian, ida la hatene saida los! Nune’e, wainhira sira halo arquitectura ida atu harii “torre Babel” (símbolo nacionalismo?), maibe la compreende malu: haruka lori batako, sira ba kuru fali we, haruka lalin fatuk, sira ba tesi fali ai! Runguranga. To’o ikus mai “torre” ne’e naksobu no riba ba sira nia leten, mate dodok tiha hotu.
Barak ka oituan, discussão kona ba “língua materna” hatudu duni buat nebe mosu iha Bíblia. Tan sa? Tan, UNESCO, Embaixadora Kirsty Gusmão, Rede Feto no FONGTIL, hamutuk ho REPETE 13 no Ministério Educação hakarak hari’i “torre” iha cidade Babel (Díli?), maibe sira la compreende malu, ikus mai lês malu iha TVTL. At liu tan, iha fórum acadêmico ida hanesan iha UNTL, ita la halo discussão cientifico maibe bronkas fali hanesan iha “mercado hali-laran”. Hatudu tragédia bo’ot liu tan: ita seidauk hanoin iha nível acadêmico, maibe iha nível ativismo político de’it. Tebes, ohin loron papel acadêmico sira nian oituan liu. Ho respeito tomak, maibe Organização Sociedade Civil la’os instituto acadêmico sira! Mundo acadêmico iha ninia código de conduta rasik. Buat nebe mosu iha UNTL – tuir ha’u nia hanoin – hanesan humilhação (penghinaan) ba valor acadêmico no intelectual; hodi lori UNTL ba “decadência” no “desacralização”. Basa, nu’udar símbolo no “palácio” ate “templo” ba pensador no cientista sira, UNTL labele sai fali fatin atu tuda malu no hakilar malu.

